فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) – قسمت دوم

فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) - قسمت دوم
بسم الله الرحمن الرحیم
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

قسمت دوم از فضایل علمی امام جعفر صادق (ع):

• دانشهاى دیگر 
امام به عقیده شیعه امامیه همه چیز را باید بداند و داناترین مردم در همه علوم و فنون و زبان و لغت باشد و این حکم عقل است و اگر بى آنکه مسأله امامت و رهبرى الهى رابراى امام اثبات نمائیم ، به این نتیجه مى رسیم که در هر عصرى در میان عترت، داناى به کتاب و سنت وجود داشته و دارد ، و این مفاد حدیث ثقلین است. و نیز مى فهمیم داناى به کتابى که خود بیان و توضیح همه چیز است (تبیاناً لکل شىء) باید به همه چیز عالم و دانا باشد، مادامى که این کتاب وجود دارد و در میان بشر است . پس وجود عالم و دانشمندى از اهل بیت و عترت پیامبر تا روز قیامت قطعى و مسلم است و در عصر مورد بحث، این عالم و دانشمند چه کسى جز امام صادق (ع) بوده است ؟ بنابراین در زمان آن حضرت در میان اهل بیت کسى داناتر از او نبوده وآثار علمى بر جاى مانده از امام، بهترین شاهد است .
پس صادق آل محمد (ع) عالم اهل بیت در عصر خویش عالم ترین مردمان و داناى به کتاب و جامع علوم و فنون گوناگون بوده است و لذا از ذکر بقیه دانشهائى که امام مى دانسته و شواهد فراوانى که در این زمینه داریم، صرف نظر مى کنیم و قابل اثبات است که هیچ جاى تعجب نیست که امام صادق (ع) با اهل هر لغت و زبانى به زبان آنان صحبت مى کرد؛ مثلاً با فارسى زبان، فارسى صحبت مى فرموده و با اهل هر علم و فنى با اصطلاح خودشان بحث مى کرده است، مانند بحثهائى که امام با ستاره شناسان و علماى نجوم و طبیعى و پزشکى و غیر اینها انجام داده که همه اینها طى احادیث و روایاتى به دست ما رسیده است .
• دانشگاه بزرگ امام صادق(ع)
امام صادق (ع) با توجه به فرصت سیاسی مناسبی که به وجود آمده بود، حوزه وسیع علمی و دانشگاه بزرگی تأسیس کرد و در رشته‌های مختلف علوم عقلی و نقلی آن روزه شاگردان بزرگ و برجسته‌ای تربیت کرد که تعداد آن‌ها را بالغ بر ۴ هزار نفر نوشته‌اند.
هر یک از این شاگردان، شخصیت‌های بزرگ علمی و چهره‌های درخشان بودند. به عنوان نمونه «هشام بن حکم» ۳۱ جلد کتاب نوشته و «جابر بن حیان» نیز بیش از ۲۰۰ جلد در زمینه علوم گوناگون به خصوص رشته‌های عقلی و طبیعی و شیمی تصنیف کرده بود که به همین خاطر، به عنوان پدر علم شیمی مشهور شده است. کتاب‌های جابر بن حیان ـ که بر گرفته از کلاس‌های درس امام صادق (ع) بود ـ به زبان‌های گوناگون اروپایی ترجمه شد و نویسندگان تاریخ علوم همگی از او به بزرگی یاد می‌کنند.
امام صادق (ع) چنان که اشاره شد، در علوم طبیعی بحث‌هایی کرد و رازهای نهفته‌ای از خلقت را باز کرد که برای دانشمندان امروز نیز مایه اعجاب است. گواه روشن این امر کتاب پر ارج «توحید مفضل» است که امام صادق (ع) آن را طی چند روز به «مفضل بن عمر کوفی» املا کرد، در دانشگاه امام صادق (ع) تنها کسانی که بعدها مذاهب فقهی را تأسیس کردند، شرکت نمی‌کردند، بلکه فلاسفه و طلاب فلسفه از مناطق دور و نزدیک در آن حاضر می‌شدند.
«حسن بصری» مؤسس مکتب فلسفی بصره و «واصل بن عطاء» مؤسس مذهب معتزله، از شاگردان این دانشگاه بودند که از زلال چشمه دانش آن حضرت سیراب می‌شدند، شاگردان امام صادق (ع) چنان که روشن شد، منحصر به شیعیان نبود، بلکه از پیروان سنت و سایرین نیز از مکتب آن حضرت برخوردار می‌شدند.
از آنجایی که در این مختصر امکان بیان شرح حال یکایک این دانشمندان پرورش یافته دانشگاه عظیم امام صادق (ع) وجود ندارد، به ذکر اسامی بعضی از آن‌ها بسنده می کنیم. سفیان ثوری، شعبه، سفیان بن عیینه ابن جریح، موسی پسر ابو حنیفه، وهیب بن خالد، قطان، ابوعاصم، مؤمن طاق، هشام بن سالم، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب و … . 
با توجه به بحثی که مطرح شد می‌توان نتیجه گرفت که امام صادق (ع) سه نقش اساسی در تمدن و علوم اسلامی بر عهده داشتند.
۱٫ معرفی و تبیین علوم اسلامی که برای این منظور دانشگاه بزرگی تأسیس کردند.
۲٫ حفظ و حراست از حریم علمی و فرهنگی اسلام که برای نیل به این هدف از مناظرات آن حضرت می‌توان یاد کرد.
۳٫ نشر و گسترش علوم اسلامی که در این راستا نیز پرورش ۴ هزار شاگرد برجسته نقش بسزایی ایفا کرد.
• تربیت راویان 
از گذر ممنوعیت نقل احادیث در مدت زمان طولانى توسط حکام اموى , احساس نیاز شدید به نقل روایات و سخن پیامبر (صلّی الله علیه وآله) , امیر مومنان (ع)، امام صادق (ع) را وامى داشت به تربیت راویان در ابعاد مختلف آن روى آورد . 
لذا اینک از آن امام در هر زمینه اى روایت وجود دارد و این راز نامیده شدن مذهب به (جعفرى) است. 
آرى, راویان با فراگرفتن هزاران حدیث درعلومى چون تفسیر , فقه, تاریخ , مواعظ , اخلاق , کلام , طب , شیمى و… سدى در برابر انحرافات ایجاد کردند. 
امام صادق (ع) مى فرمود: ابان بن تغلب سى هزار حدیث از من روایت کرده است. پس آن ها را از من روایت کنید. 
محمدبن مسلم هم شانزده هزار حدیث از حضرت فرا گرفت .حسن بن على شامى گفت : من در مسجد کوفه نهصد شیخ را دیدم که همه مى گفتند: جعفر بن محمد (ع) برایم چنین گفت. 
این حجم گسترده از راویان در واقع, کمبود روایت از منبع بى پایان امامت را در طى دوره هاى مختلف توانست جبران کند و از این حیث امام صادق (ع) به موفقیت لازم دست یافت. 
آرى, روایت از این امام منحصر به شیعه نشد و اهل سنت نیز روایات فراوانى در کتب خود آوردند. ابن عقده و شیخ طوسى در کتاب رجال و محقق حلى در المعتبر و دیگران آمارى داده اند که مجموعا راویان از امام به چهار هزار نفر مى رسند و اکثر اصول اربع مإئه از امام صادق (ع) است و همچنین اصول چهار صدگانه اساسى کتب اربعه شیعه ( کافى , من لا یحضره الفقیه, التهذیب, الاستبصار) را تشکیل دادند. 
• تربیت مبلغان و مناظره کنندگان 
علاوه بر ایجاد خزأن اطلاعات (راویان) که منابع خبرى موثق تلقى مى شدند, حضرت به ایجاد شبکه اى از شاگردان ویژه همت گمارد تا به دومین هدف خود یعنى زدودن اختلاط و التقاط همت گمارند وشبهات را ازچهره دین بزدایند. 
هشام بن حکم, هشام بن سالم, قیس, مومن الطاق, محمد بن نعمان, حمران بن اعین و… از این دست شاگردان مبلغ هستند تاجائی که امام صادق (ع) در ضمن برخی مناظراتشان شاگردان خود را تشویق می نمایند تا در حضور امام در فنی که تخصص یافته و در آن متبحر شده اند با دیگران رودررو شده و این جرات و قدرت بیان را به نمایش بگذارند. 
جالب تر آنکه امام صادق (ع) در هر فنی از یکی از ایشان درخواست مطلب می نماید و توان تخصصی افراد را به صحنه مناظره کشیده تا همه بدانند مبلغ دین در فنون تخصصی و ویژه ای که آموزش دیده می بایست به پاسخ بپردازد.

*معرفی منابع برای مطالعه بیشتر
– هشام بن حکم مدافع حریم ولایت نوشته سید احمد صفایی
– علام الوری باعلام الهدی نوشته طبری.
-الصواعق المحرقه نوشته ابن حجر هیتمی.
– وفیات الأعیان، تحقیق دکتر احسان عباس.
– فهرست مصنفی الشیعه، از نجاشی.
– صفحاتى از زندگانى امام جعفر صادق (ع) محمد حسین مظفر .

 

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *