امام جعفر صادق (ع) و فضایل ایشان – قسمت اول

امام جعفر صادق (ع) و فضایل ایشان - قسمت اول
بسم الله الرحمن الرحیم
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

امام جعفر صادق (ع) و فضایل ایشان – قسمت اول

درباره ی امام جعفر صادق (ع) و علم و فضایل ایشان سخن ها بسیار گفته شده و هیچ جای شبهه ای برای هیچ احدی باقی نمانده است. اما این که به تازگی افرادی با نیت های آشکار، در لباس میش ولیک گرگ صفت در میان اقشار مختلف جامعه علی الخصوص جوانان، قصد شبهه افکنی در بدیهیات را دارند، خود حکایتی است که دامنه اش پس از امام هادی (ع) هم اینک به دامان مبارک و مبرز امام ششم شیعیان، رئیس مذهب جعفری (ع) رسیده و قصد در تخریب شخصیت و فضایل ایشان دارند. این افراد معلوم الحال از روی قصد و غرض بیمار گونه اما مرموز در میان جوانان بالاخص دانشجویان نفوذ کرده و افکار التقاطی و مغروضانه را در میان آنان نشر می دهند…..
در این مجال کوتاه بر آن شدیم تا با بررسی فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) به اجمال، ردّیه ای مختصر بر این افکار را فراهم کنیم و صد البته نوشتن درباره ی شخصیت آسمانی و عرفانی و علمی امام جعفر صادق (ع) مثنوی هزار من کاغذ است و در این مجال کوتاه نمی گنجد …
در دو قسمت نسبتا مفصل به بررسی فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) می پردازیم باشد که مقبول افتد و اینک قسمت اول:
… … … … … … … … … … …
• کلام بزرگان در مورد امام صادق(ع)
اگر بخواهیم نقش واقعی آن حضرت را در تمدن و علوم اسلامی مورد ارزیابی قرار دهیم، بی‌تردید بهترین راه، توجه به فرمایشات بزرگان است. شیخ مفید می‌نویسد: به قدری علوم از آن حضرت(ع) نقل شده که زبانزد مردم گشته و آوازه آن، همه جا پخش شده است و از هیچ یک از افراد خاندان او، به اندازه او علم و دانش نقل نشده است. 
مالک پیشوای فرقه مالکی می‌گوید: در علم و عبادت و پرهیزگاری، برتر از جعفر بن محمد، هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به قلب هیچ بشری خطور نکرده است، ابوحنیفه پیشوای مشهور فرقه حنفی که دو سال از کلاس درس امام صادق(ع) بهره‌مند شده بود، در این باره می‌گوید: «لولا السنتان لهلک نعمان»؛ اگر آن دو سال نبود، نعمان (ابوحنیفه) هلاک می‌شد و نیز در مناسبت‌های مختلف می‌گفت: من دانشمندتر از جعفر بن محمد ندیده‌ام. 
«ابو بحر جاحظ» از دانشمندان قرن سوم، می‌گوید: جعفر بن محمد کسی است که علم و دانش او جهان را پر کرده است، کلامی که نقل شد تنها گوشه‌ای از فرمایشات بزرگان بود که بنا به اختصار بحث، بیان شد، با توجه به این گفته‌ها و نوشته‌ها، به خوبی می‌توان نقش امام صادق(ع) را نه تنها در تمدن اسلامی بلکه در تمدن جهانی جویا شد.
در این مجال مختصر به بررسی برخی از ساحت های علمی که طبق اسناد محکم غیر قابل تردید امام صادق (ع) نسبت به آنها از افقهای بالای نظری برخوردار بودند می پردازیم…
• طب و پزشکى
خداوند متعال قرآن را فرو فرستاده و آن را بیان همه چیز قرار داده است. در این کتاب، دانش پزشکى طى دو سه جمله آمده است : «کلوا و اشربوا و لا تسرفوا» . پس جاى شگفتى نیست که دانایان به علوم قرآن یعنى ائمه اهل بیت، دانایان به طب و پزشکى هم باشند. بعلاوه آنان در بیان طبیعت اشیاء و فواید و مضار آنها و خواص مزاجها آنقدر مطلب گفته اند که نشانگر اطلاعات گسترده آنها نسبت به این دانش است .
یکى از دانشمندان گذشته کلمات امامان را در مورد طب گردآورى کرده و آن را «طب الائمه» نامیده و من گمان دارم این کتاب از بین رفته است ؛ 
اما مجلسى در «بحارالانوار » و شیخ حر عاملى در «وسائل الشیعه» گاهگاهى از این کتاب، حدیث روایت کرده اند.
در علم و آگاهى امام صادق (ع) به علم طب و پزشکى ، کافى است مطالبى را که او در رساله «توحید مفضل» در بیان طبیعت اشیاء و فواید دواها و فیزیولوژى و شناخت وظایف الاعضاء که موضوع علم تشریح است، فرموده ، در نظر بگیریم و نیز بحثى که امام با پزشک هندى داشته و مناظره و گفتگوئى که با او انجام داده، نشانه وسعت اطلاع و آگاهى امام ششم نسبت به علم پزشکى است .
سخنان امام در امور بهداشتى و پزشکى در لابه لاى کتب حدیثى پخش است و گاهى امام مطالبى را فرموده که به تازه گی دانش پزشکى به آنها دست یافته است و اگر نویسنده اى بخواهد در این زمینه کتابى تألیف کند و در آن مطالبى را که امام طى آنها خواص و فواید اشیاء را مطرح کرده و درمان انواع دردها و بیماریها را ذکر فرموده است، گردآورد کاملاً کارى آسان و در عین حال ابتکارى خواهد بود.
• علم شیمى 
بسیارى از دانشمندان اعتراف کرده اند که امام صادق (ع) علم شیمى را مى دانسته و جابربن حیان صوفى طرطوسى نزد او تلمذ مى کرده و این دانش را از وى فرا گرفته است و پانصد رساله در یکهزار برگ در همین مایه تألیف کرده که آنها در واقع متضمن و در بردارنده رساله هاى امام جعفر صادق (ع) مى باشند.۱
خاورشناسان قدیم و جدید درباره جابر سخن بسیار گفته اند و ابن ندیم در «الفهرست» ۲ بطور مفصل پیرامون شخصیت او داد سخن داده و کتب زیادى را از وى یاد کرده است که جابر در زمینه دانشهاى مختلف بویژه شیمى ، پزشکى ، فلسفه و کلام داراى تألیفات بوده است و عادتاً یک انسان معمولى با عمرى طبیعى گنجایش این همه کار، تألیف و تحقیق را ندارد؛ جز نوابغى از بشر و یگانه هائى از انسانهائى که هوشى سرشار و استعدادى فوق العاده دارند و زندگیشان در تألیف، کتاب و تحقیق خلاصه مى شود.
ابن ندیم تألیف کتابهائى بر مذهب شیعه را به جابر نسبت داده و از همین جا تشیع او را استنباط نموده است و شاید همین زانو زدن او در حضور امام به قصد تعلم و یادگیرى و همچنین اعتماد امام به او در آموزش این علم، شاهد روشنترى است بر تشیع جابر.
مرحوم شیخ آقا بزرگ تهرانى در «الذریعه» او را از مؤلفان شیعه شمرده و از کتب او «ایضاح» در شیمى را نام برده است . ۳
تحقیق در جزوه ها و رساله هائى که کراوس خاورشناس انتشار داده روشن مىسازد که جابر از شیعیان امام صادق (ع) بوده و او را امام مفترض الطاعه براى خود مى شناخته و علاوه بر شیمى، دانشهاى دیگر را نیز از امام فرا گرفته است .
خلاصه اینکه مؤلفان و تراجم نگاران اسلامى، جابر را عالمى بلند مرتبه دانسته و او را در عداد مفاخر جهان اسلام بر شمرده اند.
جابر غیر از فلسفه و کلام، پیرامون علوم و فنون مختلف اعم از نظرى و طبیعى که بحث و تحقیق درباره آنها نیازمند وقت و فرصت فراوانى است ، بیش از سه هزار نسخه کتاب و رساله تألیف کرده و شخصیتى با این ویژگى ، براستى شایسته تجلیل و بزرگداشت است و از مفاخر و ذخایر گرانبهاى ملت مسلمان تواند بود.
البته پذیرش این امر براى خاورشناسان سنگین است که یک مسلمان عرب زبان در قرن دوم هجرى امتیاز دانستن این آراى استوار علمى را داشته باشد و نظریات او پایه هاى کل علم شیمى جدید و قدیم محسوب شود؛ از این رو در بررسى کتب و رسائل علمى جابر دچار خبط شده و همچون آدمى که در تاریکى شب به گردآورى هیزم بپردازد، گرفتار خطا و اشتباهات فراوانى گشته اند.
گاهى اصلاً در وجود خارجى جابر در آن عصر تردید کرده اند و گاهى در عصر و زمانى که او در آن مى زیسته است، شک نموده اند و در مرحله سوم، در صحت نسبت این کتب و رساله ها به او شبهه نموده اند و در چهارمین مرحله، درصحت مطالبى که از او امام صادق (ع) روایت کرده است ، حرف داشته اند و بالاخره پنجمین شک و شبهه آنان در شیوه آنان در شیوه نگارش و فصل بندى و ترتیب موضوعى کتابها و رساله هاى جابر است که بزعم مستشرقان، در آن اعصار ناشناخته بوده است .
البته برخى از این شبهه ها را اسماعیل مظهر نویسنده و صاحب امتیازمجله «العصور» در مقالهاى که در مجله «المقتطف» نشر داده، مورد انتقاد قرار داده است ۴ و نیز احمد زکى صالح در سلسله مقالاتى که در مجله «رساله مصر» سال هشت نوشته، درصدد نقد و بررسى علمى و حکیمانه آن شبهات برآمده است . ۵
این نویسنده بارها به تشیع جابر تصریح کرده و در نقد و بررسى نظر استاد کراوس چنین گفته است : نزد همه کسانى که علم الکلام و مباحث آنرا مورد بررسى قرار دادهاند، واضح و آشکار است که شیعیان فعالترین و پر جنب و جوش ترین فرقه هاى اسلامى بوده اند و از اولین پایه گذاران مباحثات مذهبى براساس فلسفه شمرده مى شوند و حتى برخى مکتب فلسفى ویژهاى به امام على بن ابى طالب (ع) نسبت مى دهند . و این حرف احمد زکى براى اثبات صحت آراء و نظرات فلسفى وکلامى منتسب به جابر است .۶
و خلاصه سخن آنکه تشیع جابر و پیشرو بودن او در بسیارى از علوم بویژه کلام، فلسفه، پزشکى ، شیمى و طبیعى از واضحات و بدیهیات است و بدون تردید نظرات او پایه هاى اساسى دانش شیمى است و این نیست جز آنکه جابر علم شیمى را از منبع و سرچشمه اصلى آن یعنى امام صادق (ع) فرا گرفته است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱- مراجعه کنید به وفیات الاعیان، ج ۱، ص ۳۲۷- چاپ دارالثقافه بیروت.
۲- – نگاه کنید به صفحات ۴۹۸ و ۵۰۳ ، آن کتاب.
۳- ج ۲، ص ۴۹۱ طبع دارالاضواء بیروت.
۴- شماره ۶۸ : صفحات ۵۵۱ – ۵۴۴ و ۶۱۷ – ۶۲۵ آن مجله.
۵- نگاه کنید به صفحات ۱۲۰۴ تا ۱۲۰۶ و ۱۲۳۵ تا ۱۲۳۷ و ۱۲۶۸ تا ۱۲۷۰ و ۱۲۹۹ تا ۱۳۰۲٫
۶- همان مجله ، ص ۱۲۹۹٫
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
*معرفی منابع برای مطالعه بیشتر
– هشام بن حکم مدافع حریم ولایت نوشته سید احمد صفایی
– علام الوری باعلام الهدی نوشته طبری.
-الصواعق المحرقه نوشته ابن حجر هیتمی.
– وفیات الأعیان، تحقیق دکتر احسان عباس.
– فهرست مصنفی الشیعه، از نجاشی.
– صفحاتى از زندگانى امام جعفر صادق (ع) محمد حسین مظفر .

 

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *