فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) – قسمت دوم

فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) - قسمت دوم
بسم الله الرحمن الرحیم
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

قسمت دوم از فضایل علمی امام جعفر صادق (ع):

• دانشهاى ديگر 
امام به عقيده شيعه اماميه همه چيز را بايد بداند و داناترين مردم در همه علوم و فنون و زبان و لغت باشد و اين حكم عقل است و اگر بى آنكه مسأله امامت و رهبرى الهى رابراى امام اثبات نمائيم ، به اين نتيجه مى رسيم كه در هر عصرى در ميان عترت، داناى به كتاب و سنت وجود داشته و دارد ، و اين مفاد حديث ثقلين است. و نيز مى فهميم داناى به كتابى كه خود بيان و توضيح همه چيز است (تبياناً لكل شىء) بايد به همه چيز عالم و دانا باشد، مادامى كه اين كتاب وجود دارد و در ميان بشر است . پس وجود عالم و دانشمندى از اهل بيت و عترت پيامبر تا روز قيامت قطعى و مسلم است و در عصر مورد بحث، اين عالم و دانشمند چه كسى جز امام صادق (ع) بوده است ؟ بنابراين در زمان آن حضرت در ميان اهل بيت كسى داناتر از او نبوده وآثار علمى بر جاى مانده از امام، بهترين شاهد است .
پس صادق آل محمد (ع) عالم اهل بيت در عصر خويش عالم ترین مردمان و داناى به كتاب و جامع علوم و فنون گوناگون بوده است و لذا از ذكر بقيه دانشهائى كه امام مى دانسته و شواهد فراوانى كه در اين زمينه داريم، صرف نظر مى كنيم و قابل اثبات است که هيچ جاى تعجب نيست كه امام صادق (ع) با اهل هر لغت و زبانى به زبان آنان صحبت مى كرد؛ مثلاً با فارسى زبان، فارسى صحبت مى فرموده و با اهل هر علم و فنى با اصطلاح خودشان بحث مى كرده است، مانند بحثهائى كه امام با ستاره شناسان و علماى نجوم و طبيعى و پزشكى و غير اينها انجام داده كه همه اينها طى احاديث و رواياتى به دست ما رسيده است .
• دانشگاه بزرگ امام صادق(ع)
امام صادق (ع) با توجه به فرصت سیاسی مناسبی که به وجود آمده بود، حوزه وسیع علمی و دانشگاه بزرگی تأسیس کرد و در رشته‌های مختلف علوم عقلی و نقلی آن روزه شاگردان بزرگ و برجسته‌ای تربیت کرد که تعداد آن‌ها را بالغ بر 4 هزار نفر نوشته‌اند.
هر یک از این شاگردان، شخصیت‌های بزرگ علمی و چهره‌های درخشان بودند. به عنوان نمونه «هشام بن حکم» 31 جلد کتاب نوشته و «جابر بن حیان» نیز بیش از 200 جلد در زمینه علوم گوناگون به خصوص رشته‌های عقلی و طبیعی و شیمی تصنیف کرده بود که به همین خاطر، به عنوان پدر علم شیمی مشهور شده است. کتاب‌های جابر بن حیان ـ که بر گرفته از کلاس‌های درس امام صادق (ع) بود ـ به زبان‌های گوناگون اروپایی ترجمه شد و نویسندگان تاریخ علوم همگی از او به بزرگی یاد می‌کنند.
امام صادق (ع) چنان که اشاره شد، در علوم طبیعی بحث‌هایی کرد و رازهای نهفته‌ای از خلقت را باز کرد که برای دانشمندان امروز نیز مایه اعجاب است. گواه روشن این امر کتاب پر ارج «توحید مفضل» است که امام صادق (ع) آن را طی چند روز به «مفضل بن عمر کوفی» املا کرد، در دانشگاه امام صادق (ع) تنها کسانی که بعدها مذاهب فقهی را تأسیس کردند، شرکت نمی‌کردند، بلکه فلاسفه و طلاب فلسفه از مناطق دور و نزدیک در آن حاضر می‌شدند.
«حسن بصری» مؤسس مکتب فلسفی بصره و «واصل بن عطاء» مؤسس مذهب معتزله، از شاگردان این دانشگاه بودند که از زلال چشمه دانش آن حضرت سیراب می‌شدند، شاگردان امام صادق (ع) چنان که روشن شد، منحصر به شیعیان نبود، بلکه از پیروان سنت و سایرین نیز از مکتب آن حضرت برخوردار می‌شدند.
از آنجایی که در این مختصر امکان بیان شرح حال یکایک این دانشمندان پرورش یافته دانشگاه عظیم امام صادق (ع) وجود ندارد، به ذکر اسامی بعضی از آن‌ها بسنده می کنیم. سفیان ثوری، شعبه، سفیان بن عیینه ابن جریح، موسی پسر ابو حنیفه، وهیب بن خالد، قطان، ابوعاصم، مؤمن طاق، هشام بن سالم، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب و … . 
با توجه به بحثی که مطرح شد می‌توان نتیجه گرفت که امام صادق (ع) سه نقش اساسی در تمدن و علوم اسلامی بر عهده داشتند.
1. معرفی و تبیین علوم اسلامی که برای این منظور دانشگاه بزرگی تأسیس کردند.
2. حفظ و حراست از حریم علمی و فرهنگی اسلام که برای نیل به این هدف از مناظرات آن حضرت می‌توان یاد کرد.
3. نشر و گسترش علوم اسلامی که در این راستا نیز پرورش 4 هزار شاگرد برجسته نقش بسزایی ایفا کرد.
• تربيت راويان 
از گذر ممنوعيت نقل احاديث در مدت زمان طولانى توسط حكام اموى , احساس نياز شديد به نقل روايات و سخن پيامبر (صلّي الله عليه وآله) , امير مومنان (ع)، امام صادق (ع) را وامى داشت به تربيت راويان در ابعاد مختلف آن روى آورد . 
لذا اينك از آن امام در هر زمينه اى روايت وجود دارد و اين راز ناميده شدن مذهب به (جعفرى) است. 
آرى, راويان با فراگرفتن هزاران حديث درعلومى چون تفسير , فقه, تاريخ , مواعظ , اخلاق , كلام , طب , شيمى و… سدى در برابر انحرافات ايجاد كردند. 
امام صادق (ع) مى فرمود: ابان بن تغلب سى هزار حديث از من روايت كرده است. پس آن ها را از من روايت كنيد. 
محمدبن مسلم هم شانزده هزار حديث از حضرت فرا گرفت .حسن بن على شامى گفت : من در مسجد كوفه نهصد شيخ را ديدم كه همه مى گفتند: جعفر بن محمد (ع) برايم چنين گفت. 
اين حجم گسترده از راويان در واقع, كمبود روايت از منبع بى پايان امامت را در طى دوره هاى مختلف توانست جبران كند و از اين حيث امام صادق (ع) به موفقيت لازم دست يافت. 
آرى, روايت از اين امام منحصر به شيعه نشد و اهل سنت نيز روايات فراوانى در كتب خود آوردند. ابن عقده و شيخ طوسى در كتاب رجال و محقق حلى در المعتبر و ديگران آمارى داده اند كه مجموعا راويان از امام به چهار هزار نفر مى رسند و اكثر اصول اربع مإئه از امام صادق (ع) است و همچنين اصول چهار صدگانه اساسى كتب اربعه شيعه ( كافى , من لا يحضره الفقيه, التهذيب, الاستبصار) را تشكيل دادند. 
• تربيت مبلغان و مناظره كنندگان 
علاوه بر ايجاد خزأن اطلاعات (راويان) كه منابع خبرى موثق تلقى مى شدند, حضرت به ايجاد شبكه اى از شاگردان ويژه همت گمارد تا به دومين هدف خود يعنى زدودن اختلاط و التقاط همت گمارند وشبهات را ازچهره دين بزدايند. 
هشام بن حكم, هشام بن سالم, قيس, مومن الطاق, محمد بن نعمان, حمران بن اعين و… از اين دست شاگردان مبلغ هستند تاجائي كه امام صادق (ع) در ضمن برخي مناظراتشان شاگردان خود را تشويق مي نمايند تا در حضور امام در فني كه تخصص يافته و در آن متبحر شده اند با ديگران رودررو شده و اين جرات و قدرت بيان را به نمايش بگذارند. 
جالب تر آنكه امام صادق (ع) در هر فني از يكي از ايشان درخواست مطلب مي نمايد و توان تخصصي افراد را به صحنه مناظره كشيده تا همه بدانند مبلغ دين در فنون تخصصي و ويژه اي كه آموزش ديده مي بايست به پاسخ بپردازد.

*معرفی منابع برای مطالعه بیشتر
– هشام بن حکم مدافع حریم ولایت نوشته سید احمد صفایی
– علام الوری باعلام الهدی نوشته طبری.
-الصواعق المحرقه نوشته ابن حجر هیتمی.
– وفیات الأعیان، تحقیق دکتر احسان عباس.
– فهرست مصنفی الشیعه، از نجاشی.
– صفحاتى از زندگانى امام جعفر صادق (ع) محمد حسين مظفر .

 

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *