امام جعفر صادق (ع) و فضایل ایشان – قسمت اول

امام جعفر صادق (ع) و فضایل ایشان - قسمت اول
بسم الله الرحمن الرحیم
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

امام جعفر صادق (ع) و فضایل ایشان – قسمت اول

درباره ی امام جعفر صادق (ع) و علم و فضایل ایشان سخن ها بسیار گفته شده و هیچ جای شبهه ای برای هیچ احدی باقی نمانده است. اما این که به تازگی افرادی با نیت های آشکار، در لباس میش ولیک گرگ صفت در میان اقشار مختلف جامعه علی الخصوص جوانان، قصد شبهه افکنی در بدیهیات را دارند، خود حکایتی است که دامنه اش پس از امام هادی (ع) هم اینک به دامان مبارک و مبرز امام ششم شیعیان، رئیس مذهب جعفری (ع) رسیده و قصد در تخریب شخصیت و فضایل ایشان دارند. این افراد معلوم الحال از روی قصد و غرض بیمار گونه اما مرموز در میان جوانان بالاخص دانشجویان نفوذ کرده و افکار التقاطی و مغروضانه را در میان آنان نشر می دهند…..
در این مجال کوتاه بر آن شدیم تا با بررسی فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) به اجمال، ردّیه ای مختصر بر این افکار را فراهم کنیم و صد البته نوشتن درباره ی شخصیت آسمانی و عرفانی و علمی امام جعفر صادق (ع) مثنوی هزار من کاغذ است و در این مجال کوتاه نمی گنجد …
در دو قسمت نسبتا مفصل به بررسی فضایل علمی امام جعفر صادق (ع) می پردازیم باشد که مقبول افتد و اینک قسمت اول:
… … … … … … … … … … …
• کلام بزرگان در مورد امام صادق(ع)
اگر بخواهیم نقش واقعی آن حضرت را در تمدن و علوم اسلامی مورد ارزیابی قرار دهیم، بی‌تردید بهترین راه، توجه به فرمایشات بزرگان است. شیخ مفید می‌نویسد: به قدری علوم از آن حضرت(ع) نقل شده که زبانزد مردم گشته و آوازه آن، همه جا پخش شده است و از هیچ یک از افراد خاندان او، به اندازه او علم و دانش نقل نشده است. 
مالک پیشوای فرقه مالکی می‌گوید: در علم و عبادت و پرهیزگاری، برتر از جعفر بن محمد، هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به قلب هیچ بشری خطور نکرده است، ابوحنیفه پیشوای مشهور فرقه حنفی که دو سال از کلاس درس امام صادق(ع) بهره‌مند شده بود، در این باره می‌گوید: «لولا السنتان لهلک نعمان»؛ اگر آن دو سال نبود، نعمان (ابوحنیفه) هلاک می‌شد و نیز در مناسبت‌های مختلف می‌گفت: من دانشمندتر از جعفر بن محمد ندیده‌ام. 
«ابو بحر جاحظ» از دانشمندان قرن سوم، می‌گوید: جعفر بن محمد کسی است که علم و دانش او جهان را پر کرده است، کلامی که نقل شد تنها گوشه‌ای از فرمایشات بزرگان بود که بنا به اختصار بحث، بیان شد، با توجه به این گفته‌ها و نوشته‌ها، به خوبی می‌توان نقش امام صادق(ع) را نه تنها در تمدن اسلامی بلکه در تمدن جهانی جویا شد.
در این مجال مختصر به بررسی برخی از ساحت های علمی که طبق اسناد محکم غیر قابل تردید امام صادق (ع) نسبت به آنها از افقهای بالای نظری برخوردار بودند می پردازیم…
• طب و پزشكى
خداوند متعال قرآن را فرو فرستاده و آن را بيان همه چيز قرار داده است. در اين كتاب، دانش پزشكى طى دو سه جمله آمده است : «كلوا و اشربوا و لا تسرفوا» . پس جاى شگفتى نيست كه دانايان به علوم قرآن يعنى ائمه اهل بيت، دانايان به طب و پزشكى هم باشند. بعلاوه آنان در بيان طبيعت اشياء و فوايد و مضار آنها و خواص مزاجها آنقدر مطلب گفته اند كه نشانگر اطلاعات گسترده آنها نسبت به اين دانش است .
يكى از دانشمندان گذشته كلمات امامان را در مورد طب گردآورى كرده و آن را «طب الائمه» ناميده و من گمان دارم اين كتاب از بين رفته است ؛ 
اما مجلسى در «بحارالانوار » و شيخ حر عاملى در «وسائل الشيعه» گاهگاهى از اين كتاب، حديث روايت كرده اند.
در علم و آگاهى امام صادق (ع) به علم طب و پزشكى ، كافى است مطالبى را كه او در رساله «توحيد مفضل» در بيان طبيعت اشياء و فوايد دواها و فيزيولوژى و شناخت وظايف الاعضاء كه موضوع علم تشريح است، فرموده ، در نظر بگيريم و نيز بحثى كه امام با پزشك هندى داشته و مناظره و گفتگوئى كه با او انجام داده، نشانه وسعت اطلاع و آگاهى امام ششم نسبت به علم پزشكى است .
سخنان امام در امور بهداشتى و پزشكى در لابه لاى كتب حديثى پخش است و گاهى امام مطالبى را فرموده كه به تازه گی دانش پزشكى به آنها دست يافته است و اگر نويسنده اى بخواهد در اين زمينه كتابى تأليف كند و در آن مطالبى را كه امام طى آنها خواص و فوايد اشياء را مطرح كرده و درمان انواع دردها و بيماريها را ذكر فرموده است، گردآورد كاملاً كارى آسان و در عين حال ابتكارى خواهد بود.
• علم شيمى 
بسيارى از دانشمندان اعتراف كرده اند كه امام صادق (ع) علم شيمى را مى دانسته و جابربن حيان صوفى طرطوسى نزد او تلمذ مى كرده و اين دانش را از وى فرا گرفته است و پانصد رساله در يكهزار برگ در همين مايه تأليف كرده كه آنها در واقع متضمن و در بردارنده رساله هاى امام جعفر صادق (ع) مى باشند.1
خاورشناسان قديم و جديد درباره جابر سخن بسيار گفته اند و ابن نديم در «الفهرست» 2 بطور مفصل پيرامون شخصيت او داد سخن داده و كتب زيادى را از وى ياد كرده است كه جابر در زمينه دانشهاى مختلف بويژه شيمى ، پزشكى ، فلسفه و كلام داراى تأليفات بوده است و عادتاً يك انسان معمولى با عمرى طبيعى گنجايش اين همه كار، تأليف و تحقيق را ندارد؛ جز نوابغى از بشر و يگانه هائى از انسانهائى كه هوشى سرشار و استعدادى فوق العاده دارند و زندگيشان در تأليف، كتاب و تحقيق خلاصه مى شود.
ابن نديم تأليف كتابهائى بر مذهب شيعه را به جابر نسبت داده و از همين جا تشيع او را استنباط نموده است و شايد همين زانو زدن او در حضور امام به قصد تعلم و يادگيرى و همچنين اعتماد امام به او در آموزش اين علم، شاهد روشنترى است بر تشيع جابر.
مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى در «الذريعه» او را از مؤلفان شيعه شمرده و از كتب او «ايضاح» در شيمى را نام برده است . 3
تحقيق در جزوه ها و رساله هائى كه كراوس خاورشناس انتشار داده روشن مىسازد كه جابر از شيعيان امام صادق (ع) بوده و او را امام مفترض الطاعه براى خود مى شناخته و علاوه بر شيمى، دانشهاى ديگر را نيز از امام فرا گرفته است .
خلاصه اينكه مؤلفان و تراجم نگاران اسلامى، جابر را عالمى بلند مرتبه دانسته و او را در عداد مفاخر جهان اسلام بر شمرده اند.
جابر غير از فلسفه و كلام، پيرامون علوم و فنون مختلف اعم از نظرى و طبيعى كه بحث و تحقيق درباره آنها نيازمند وقت و فرصت فراوانى است ، بيش از سه هزار نسخه كتاب و رساله تأليف كرده و شخصيتى با اين ويژگى ، براستى شايسته تجليل و بزرگداشت است و از مفاخر و ذخاير گرانبهاى ملت مسلمان تواند بود.
البته پذيرش اين امر براى خاورشناسان سنگين است كه يك مسلمان عرب زبان در قرن دوم هجرى امتياز دانستن اين آراى استوار علمى را داشته باشد و نظريات او پايه هاى كل علم شيمى جديد و قديم محسوب شود؛ از اين رو در بررسى كتب و رسائل علمى جابر دچار خبط شده و همچون آدمى كه در تاريكى شب به گردآورى هيزم بپردازد، گرفتار خطا و اشتباهات فراوانى گشته اند.
گاهى اصلاً در وجود خارجى جابر در آن عصر ترديد كرده اند و گاهى در عصر و زمانى كه او در آن مى زيسته است، شك نموده اند و در مرحله سوم، در صحت نسبت اين كتب و رساله ها به او شبهه نموده اند و در چهارمين مرحله، درصحت مطالبى كه از او امام صادق (ع) روايت كرده است ، حرف داشته اند و بالاخره پنجمين شك و شبهه آنان در شيوه آنان در شيوه نگارش و فصل بندى و ترتيب موضوعى كتابها و رساله هاى جابر است كه بزعم مستشرقان، در آن اعصار ناشناخته بوده است .
البته برخى از اين شبهه ها را اسماعيل مظهر نويسنده و صاحب امتيازمجله «العصور» در مقالهاى كه در مجله «المقتطف» نشر داده، مورد انتقاد قرار داده است 4 و نيز احمد زكى صالح در سلسله مقالاتى كه در مجله «رساله مصر» سال هشت نوشته، درصدد نقد و بررسى علمى و حكيمانه آن شبهات برآمده است . 5
اين نويسنده بارها به تشيع جابر تصريح كرده و در نقد و بررسى نظر استاد كراوس چنين گفته است : نزد همه كسانى كه علم الكلام و مباحث آنرا مورد بررسى قرار دادهاند، واضح و آشكار است كه شيعيان فعالترين و پر جنب و جوش ترين فرقه هاى اسلامى بوده اند و از اولين پايه گذاران مباحثات مذهبى براساس فلسفه شمرده مى شوند و حتى برخى مكتب فلسفى ويژهاى به امام على بن ابى طالب (ع) نسبت مى دهند . و اين حرف احمد زكى براى اثبات صحت آراء و نظرات فلسفى وكلامى منتسب به جابر است .6
و خلاصه سخن آنكه تشيع جابر و پيشرو بودن او در بسيارى از علوم بويژه كلام، فلسفه، پزشكى ، شيمى و طبيعى از واضحات و بديهيات است و بدون ترديد نظرات او پايه هاى اساسى دانش شيمى است و اين نيست جز آنكه جابر علم شيمى را از منبع و سرچشمه اصلى آن يعنى امام صادق (ع) فرا گرفته است.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1- مراجعه كنيد به وفيات الاعيان، ج 1، ص 327- چاپ دارالثقافه بيروت.
2- – نگاه كنيد به صفحات 498 و 503 ، آن كتاب.
3- ج 2، ص 491 طبع دارالاضواء بيروت.
4- شماره 68 : صفحات 551 – 544 و 617 – 625 آن مجله.
5- نگاه كنيد به صفحات 1204 تا 1206 و 1235 تا 1237 و 1268 تا 1270 و 1299 تا 1302.
6- همان مجله ، ص 1299.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
*معرفی منابع برای مطالعه بیشتر
– هشام بن حکم مدافع حریم ولایت نوشته سید احمد صفایی
– علام الوری باعلام الهدی نوشته طبری.
-الصواعق المحرقه نوشته ابن حجر هیتمی.
– وفیات الأعیان، تحقیق دکتر احسان عباس.
– فهرست مصنفی الشیعه، از نجاشی.
– صفحاتى از زندگانى امام جعفر صادق (ع) محمد حسين مظفر .

 

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وعَجِّلْ فَرَجَهُمْ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *